Vrede en vrijheid

Morele implicaties van non-interventionisme

De islamitische terreurdreiging jegens het westen wordt in het maatschappelijk debat op uiteenlopende wijzen verklaard, waarbij twee tegenovergestelde standpunten het meest prominent vertegenwoordigd zijn. Het eerste kampt stelt dat de radicale islam zo weinig op heeft met onze vrijheden dat een cartoon eenvoudigweg genoeg is om dodelijk geweld uit te lokken; volgens het tweede is dit de terugslag van de westerse inmenging in Islamitische landen. Waar het conflict precies begonnen is, is onmogelijk nog te achterhalen, want het wederzijdse geweld is nu slechts nog een symptoom van een dieper liggend probleem dat ouder is dan wijzelf. En terwijl de wereld zich bezighoudt met een zinloze discussie over wie gelijk heeft en wie niet zinken we met z’n allen steeds verder weg in het drijfzand van wantrouwen en agressie. Het publieke debat over dit onderwerp gooit continu meer olie op het vuur en draagt al lang niet meer bij aan het vinden van een oplossing. Sterker: het vingerwijzen over en weer staat het vinden van een oplossing alleen maar in de weg.

De luidste kelen die zich in het debat mengen hebben zich gepositioneerd op de uitersten: ofwel de gehele islam is (mede)schuldig, ofwel de islam heeft niets met terreur te maken en mag liefst helemaal niet genoemd worden in die context. Beide verdraaien de waarheid, en beide sterken het andere kamp in zijn opvattingen. Maar de geschiedenis van de botsing tussen de westerse en islamtische culturen is te lang en complex om tot karikaturen te maken. Het is waar dat de islam (zoals de meeste religies) geïnterpreteerd kan worden als intolerant, en het is waar dat de islam haar volgens een excuus kan bieden om niet-moslims te bestrijden. Maar dat zijn geen absolute waarden voor alle moslims, en om die reden kunnen we niet alle moslims daarop aankijken. Aan de andere kant ontslaat dat de islam niet van alle verantwoordelijkheid; niet alle moslims zijn vredelievend, en ook dat is een realiteit waarvoor we de ogen niet moeten sluiten.

Eigenlijk is de vraag waar we voor gesteld worden of het conflict gedreven is door cultuur (“de islam is intolerant, en daarom is er terreur”) of door politiek (“het westen bemoeit zich te veel met de rest van de wereld, en daarom krijgt het westen nu wat het verdient”). Extremisten kiezen vaak doelen met culturele waarde (journalisten, film makers, striptekenaars of financiële instellingen die gezien kunnen worden als symbolen van de kapitalistische cultuur), wat het standpunt lijkt te onderschrijven dat het een strijd is van islam versus vrijheid van meningsuiting. Maar zodra de terroristen eisen stellen zijn die juist politiek, meestal om het westen zijn troepen te laten terugtrekken uit het Midden Oosten. Het is daardoor duidelijk dat beide elementen relevante factoren zijn in het conflict.

Om de situatie nog ingewikkelder te maken moeten we constateren dat, zoals er niet één islam is, er ook niet echt zoiets is als “de islamitische wereld”. Er wonen miljoenen moslims in het westen, waaronder een aantal radicalen – maar er zijn ook vele moslims en niet-moslims die lijden onder islamitische theocratieën. Grenzen en paspoorten helpen niet meer als we vrienden van vijanden willen onderscheiden, en daar kunnen we dan ook maar beter mee stoppen.

thomas jefferson - peace commerce and honest friendship with allDe vraag waar het conflict begonnen is kan ons nog eeuwen bezighouden en miljoenen levens kosten, maar eigenlijk maakt het helemaal niet uit waar het begonnen is. Het enige dat uitmaakt is waar het eindigt. Het westen moet onder ogen zien dat het zijn handen af moet houden van andere soevereine naties, en als er mensen zijn die hier nog wonen maar onze cultuur verafschuwen dan kunnen zij hun heil beter elders zoeken. Zal dat automatisch direct tot vrede leiden? Helaas niet; landen die de individuele vrijheid van mensen omarmen kunnen zich kwetsbaar maken, en veiligheid is nooit gegarandeerd. Maar een vrij volk is een gelukkig volk, en een aanval van buitenlandse vijanden is onwaarschijnlijk tenzij daar een provocatie aan vooraf gaat. Een land dat het zelfbeschikkingsrecht van andere landen respecteert hoeft zelfs geen vijanden te hebben.

Noninterventionisme leidt wel tot een filosofisch dilemma: kunnen we van de zijlijn toekijken zonder in te grijpen als een overheid of andere groepering de bevolking van een land onderdrukt of zelfs uitmoordt? Gevoelsmatig is dat moeilijk te verkroppen, maar aan ingrijpen zijn niet te onderschatten consequenties verbonden. Inmenging kan leiden tot een toename van extremisme en de daarbij horende terreurdreiging, maar bovendien is het onmogelijk om objectief vast te stellen wanneer het gerechtvaardigd is om de soevereiniteit van een ander land te schenden. Hoe wreed moet een leider zijn voor een ander land het op zich mag nemen om die leider uit te schakelen? En: kunnen we erop vertrouwen dat de nieuwe leiders minder wreed zullen zijn?

Een universele standaard bestaat niet – onze relaties met andere landen worden beïnvloed door politieke allianties en economische belangen. Mensenrechten worden in vele landen geschonden, maar lang niet allemaal worden ze binnengevallen door westerse wereldverbeteraars. Toch, toen Irak om hulp vroeg bij een binnenlands conflict (de strijd tegen een groep rebellen) kreeg het dat van verschillende landen. Als Noord Korea het westen om hulp zou vragen om een opstand neer te slaan zou het heel anders lopen. Wie bepaalt welke kant goed is en welke fout, en aan de hand van welke criteria? De geschiedenis heeft meer dan eens uitgewezen dat het kiezen van een kant een precaire zaak is, en de uitkomst van een coup onvoorspelbaar. De kans is dan ook groot dat de rebellen van vandaag de tirannen van morgen zullen zijn. De VS en Europa zijn niet de politiemacht van de wereld die in alle landen bepaalt wie goed is en wie fout. Vrijheid betekent ook accepteren dat andere landen hun zaken anders regelen, en wie dan toch zijn hand in zo’n wespennest steekt moet niet verbaasd opkijken als hij wordt gestoken.

De radicale islam is op ramkoers met de rest van de wereld, maar beide kanten grijpen agressie van de ander aan als een excuus voor meer geweld. Dat is een spiraal die geen einde en geen genade kent, en het is een spiraal waar iemand een einde aan moet maken. Als het westen de vrijheid die het zegt te verdedigen serieus neemt moet het hierin de eerste stappen durven zetten.

Advertisements

About Peter Reedijk

Metalhead - aspiring author. I blog about my philosophies regarding man's social evolution and how we can take charge of our own existence.

Posted on January 25, 2015, in Vrijheid, Vrede, Voorspoed and tagged , , , , . Bookmark the permalink. 2 Comments.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: